De Armeense genocide

…  /  Nederland  /  Nederlandse pers  /  1905–1909  /  Turksche censuur

De Telegraaf, 28 december 1907
Bron: Delpher

Turksche censuur

Nu er weer twee Indische journalisten eerstdaags den bak indraaien, de een, omdat hij een stuk publiceerde, dat het daglicht vermoedelijk niet kon verdragen – de ander, omdat een assistent-resident een stuk of wat getuigen aan hun polsen had opgehangen, net zoo lang, tot zij de waarheid en niets dan de waarheid gezegd hadden – nu is misschien het oogenblik gekomen om een nieuw Indisch persregelement in te voeren. Het Turksche zou een uitstekend voorbeeld kunnen zijn en we bevelen de lezing er van den opvolger van minister Fock warm aan.

In het eerste artikel heet het, dat de geheiligde trekken van den Sultan niet door de drukpers vermenigvuldigd mogen worden.

In het tweede artikel wordt verboden, het afdrukken van de namen Macedonië en Armenië. Voor een fatsoenlijk Turk bestaan deze twee roerige provinciën niet. Macedonië heet in de regeeringstaal Roemelië en van Armenië maken ze vilayet van Van of van Trebizonde.

Een enkele maal staat de Turkse censor voor moeilijkheden. Zoo kwam in het Fransche blad "Le Stamboul", dat te Pera verschijnt, de zin voor: "Gisteren verging het stoomschip Arménie". Fluks haalde de gladde censor het woord "Arménie" door en maakte er "Harmonie" van.

In de Turkse bladen zal men tevergeefs een rubriek "Rechtswezen" zoeken. Voor Indië zeer aan te bevelen, vooral als het pers-processen betreft.

Wat er dan in zoo'n Turksch blad te lezen staat? O, van alles, antwoordt de onverstoorbare censor, Rifat-Bey. Van den regen en van het mooie weer en verder zijn de heeren volkomen vrij, als zij maar niet spreken over politiek, godsdienst, de regeering, de justitie, de autoriteiten, de sociale of economische beweging en nog over een stuk of wat kleinigheden.

Over den Sultan kan men precies schrijven wat men wil, met deze kleine, zeer te billijken restrictie, dat het niets dan lofzangen mogen zijn.

Ook bestaat de maand Augustus niet voor een Turk en dat om de simpele reden, dat de Sultan in die maand geboren is. Er was niet geleden lang een Turks dichter, die de fabelen van Lafontaine in zijn moedertaal wilde vertalen. Hij kwam met zijn werk bij de censor en alles ging goed, totdat Rifat-Bey de fabel van de "Cigale et la fourmi" onder de oogen kreeg. Een geweldig wenkbrauw-fronsen van den censor. Het ging niet! En waarom niet? Omdat "krekel" in het Turksch heet... Augustusbeestje. En Abdul-Hamid in Augustus jarig is... Dat was majesteitsschennis. En Lafontaine werd geofferd.

Ook het woord "maneschijn" is verboden. Omdat de maan niet altijd vol is en "halve maan" tot de verboden woorden behoort. Vandaar ook, dat de Turksche bakkers alleen "halve maantjes" verkoopen mogen, die... recht zijn!

Een wetenschappelijk blad schreef eens in een opstel over chemie: "en de waterstof komt vrij". De censor haalde het woord "vrij" door.

"Maar ik weet er geen ander woord voor", zuchtte de schrijver.

"Kan me niet schelen", antwoordde Rifat-Bey, "de waterstof kan niet vrij zijn in een land waar de "vrijheid" onbekend is!"