De Armeense genocide

…  /  Nederland  /  Nederlandse pers  /  1919–1923  /  Volkenbond – De vergadering

Algemeen Handelsblad, 24 september 1921
Bron: Delpher

Volkenbond – De vergadering

Armenië. Krijgsgevangenen. Typhus. Intellectueele arbeid.

Onze correspondent te Genève schrijft:

Het laatste stadium van de Vergadering is Woensdag ingeluid. De zes commissies, over welke de agenda verdeeld was, beginnen rapporten los te laten en de Vergadering, die na de algemeene beschouwingen, eenige dagen niets op tafel had, kan dus weer aan den slag gaan.

Tijdens het reces van de Vergadering hebben de gedelegeerden niet stil gezeten. Integendeel, zij hebben misschien juist die dagen den meesten arbeid verricht. Er waren in het Palais des Nations commissievergaderingen van vroeg tot laat en het is eigenlijk in die vergaderingen, dat alles klaargemaakt wordt. Daar worden de groote debatten gehouden, vallen de belangrijke beslissingen. En als de zaak straks in de Vergadering zelve komt, is alles al voor elkaar; al is het den vorigen keer gebleken, dat verrassingen toch niet uitgesloten zijn en dat leden, die niet in de betrokken commissie zitting hadden of zij die daar overstemd werden, de discussies nog wel eens heropenen. Het is misschien een booze veronderstelling, maar soms kreeg men den indruk, dat zulk een heropening alleen gewenscht werd om in het openbaar voor zijn opvattingen te getuigen. Nu de meeste commissie-vergaderingen ditmaal publiek waren, zal deze behoefte minder bestaan. Het heeft reeds de aandacht getrokken, dat er naar mate er meer commissies met open deur vergaderen, ook meer gesproken wordt. Als de gemoederen aldus ontlast zijn, is er kans dat in de Vergadering zelve alles vlot van stapel loopt en de voorzitter gelijk krijgt, die het einde in de laatste dagen der volgende week voorspelde.

Over de Armenische quaestie is ditmaal veel veel minder gesproken dan verleden jaar. Toen heeft men de Armeniërs wel wat erg geplaagd met allerlei avontuurlijke plannen en platonische sympathie-betuigingen, welke slechts tot nieuwe moordpartijen aanleiding gaven. Men heeft zich er nu toe beperkt opnieuw van zijn liefde te getuigen en den wensch uit te spreken, dat de Opperste Raad, als hij straks tot herziening van het verdrag van Sèvres (het misgeboren verdrag van Sèvres, zei Cecil) overgaat, de toekomst van Armenië verzekert door de stichting van een "Nationaal Foyer", onafhankelijk van de Turksche heerschappij.

Wat dat is, een "foyer national"? Een Armenische staat, volgens Bourgeois en hij vond dat het noch op den weg van de vergadering noch op dien van den Raad lag om zich over de stichting van zulk een nieuwen staat uit te spreken. Dat behoort tot de competentie van den Oppersten Raad. De Fransche delegatie wilde wel de resolutie aanvaarden maar met eenige reserve voor wat betreft dat foyer.

Het Perzische prinsje sprak ook weer eenige verstandige woorden. Als buur en Muzelman heeft hij misschien niet geheel onpartijdig maar toch wat nuchterder kijk op de Armenische quaestie. Den grootsten dienst welke men Armenië bewijzen kan, zei hij, is een einde te maken aan den Grieksch-Turkschen oorlog. Dat alleen kan den Armeniërs uitkomst geven. Zij boeten nu voor hun fout tijdens den Europeeschen oorlog, toen zij zich wilden bemoeien met de regeling van de groote internationale quaesties, in grooten getale dienst namen in de Tsaristische legers, en Turksche, Russische en Perzische streken verwoestten. De Pers was geen tegenstander van de stichting van een onafhankelijken Armenischen staat, doch de streken met overwegend Muzelmansche bevolking moesten bij Turkije blijven.

Daar was echter de Griek Seferiades het niet mee eens. Eerst hebben de Turken de Armenische dorpen uitgemoord en nu zouden zij tot belooning die dorpen krijgen, wijl er geen Armeniërs meer waren?

Het debat werd gelukkig niet voortgezet; het staat inderdaad niet aan de vergadering te beslissen, of er een onafhankelijk Armenië zal zijn en welke grenzen dit zal hebben.

Over het rapport van Nansen over de repatrieering der krijgsgevangenen kan ik zwijgen; ik gaf er reeds een uittreksel van.

Ador las vervolgens het rapport over de typhus-bestrijding voor en kon zich er dus op voorbereiden, dat nieuwe loftuitingen over hem uitgestort zouden worden. Hij raakt daaraan gewend en zal er dus wel tegen kunnen.

De twee millioen, welke men gemeend had noodig te hebben, zijn op verre na niet bijeengebracht. Er werd slechts 220.000 pond toegezegd en daarvan is niet meer dan 126.000 ontvangen. De leden zijn niet in gebreke gebleven, maar sommige wachten nog op de parlementaire goedkeuring en andere besteedden groote bedragen voor andere organisaties, bijv. de kinderhulp in Polen.

Ondanks de beperkte geldmiddelen is er toch meer resultaat bereikt dan verwacht werd. Men heeft zich tot de centra van de typhus-epidemie bepaald en verrassend succes gehad. Nu dreigt echter een nieuwe epidemie tegen den winter en groot gevaar bestaat van dag tot dag voor het overslaan van de cholera uit Rusland. De komst van vluchtelingen en de plotseling versnelde terugzending van krijgsgevangenen uit Rusland – beide gevolgen van den hongersnood – hebben nieuwe moeilijkheden geschapen. Ook in de aangrenzende landen en Rusland zelf ware actie zeer gewenscht. Daarom verzocht Ador namens de 5e commissie opnieuw een beroep op de leden van den Volkenbond te doen om nieuwen financieelen steun of volstorting der toegezegde bijdrage. Een verzoek dat natuurlijk ingewilligd werd.

Het laatste punt van deze ochtendvergadering was de organisatie van den intellectueelen arbeid. Het rapport dat Bourgeois over dit onderwerp aan den Raad uitgebracht, heb ik hier eenigen tijd geleden reeds weergegeven. Zijn conclusie was om de voorbereiding op te dragen aan een commissie van 12 competente personen. De 5e commissie ging daarmee accoord maar aan haar rapport, voorgedragen door Murray wil ik nog iets ontleenen.

Er zijn eigenlijk drie problemen:

1e. de internationale actie voor de bescherming der intellectueele werkers, die niet gelijk de handarbeiders door politieken invloed hun situatie konden verbeteren; er bestaan reeds verscheidene organisaties en het is zaak deze internationaal te vereenigen.

2e. Internationale uitwisseling der resultaten van wetenschappelijke onderzoekingen.

3e. Bevordering van den internationalen geest, zooals reeds geschiedt door het internationaal centrum te Brussel, waar ook een Internationale Universiteit gesticht zal worden. De nationalistische tendenzen manifesteeren zich thans sterker dan ooit bij het onderwijs in verschillende landen. Dat is een der grootste gevaren voor de menschheid. Het onderwijs in de geschiedenis voedt op tot verheerlijking van militaire daden en verachting of haat van andere naties. Dat is geen waar patriotisme en men moet dat kwaad uitroeien. In Engeland en Amerika voert men reeds een actie in die richting om de jeugd juist op te voeden in het ideaal van den Volkenbond.

Deze woorden, die warme weerklank vonden bij Haïti, vielen in minder goede aarde in den Franschen hoek. Hanotaux kwam er de domper opzetten door op te merken, dat die beschouwingen zeer interessant waren doch dat de vergadering zich ten slotte slechts over het rapport uit te spreken had.

En in dit rapport was juist elke zinspeling op de opvoeding geschrapt om niet den schijn te wekken, dat men zich in de onderwijssystemen der verschillende landen wilde mengen. Tevergeefs trachtte Haïti de geschrapte woorden te herstellen, maar hij kon toch constateeren dat dit een der quaesties zou zijn, welke de nieuwe commissie onder oogen te zien had.