De Armeense genocide

…  /  Nederland  /  Nederlandse pers  /  1919–1923  /  Curzon over Turkije

Algemeen Handelsblad, 13 maart 1920
Bron: Delpher

Curzon over Turkije

LONDEN, 12 Maart. (N.T.A., draadloos van Carnarvon.) In zijne rede, gisteravond in het Hoogerhuis gehouden over de politiek der regeering ten opzichte van Turkije, zeide de heer Curzon, dat het besluit der geallieerden om Konstantinopel door de Turken te laten behouden was genomen, omdat de meerderheid der regeering en der geallieerden van deze meening was. Na den wapenstilstand had Groot-Britannië de militaire bezetting van Cilicië op zich genomen. Maar er was geen verlangen of eenig plan steeds in Cilicië te blijven.

In de maand November trokken wij onze tijdelijke militaire bezetting terug en gaven die streek en ook het aangrenzende deel der Syrische kust aan de Franschen over. In de laatste helft van Januari begonnen de ongeregeldheden en zoodra wij vernamen, dat deze te wachten waren, vereenigden wij ons terstond met de Franschen, om krachtig te protesteeren bij de regeering te Konstantinopel.

Toen volgde een Turksche opstand te Marasj, Seitun, Aintab en andere plaatsen in de nabijheid. Daar werden, naar hij mededeelde, twee Amerikanen gedood. Tevens begonnen de slachtingen der Armeniërs in de dorpen, nog voor de aanval op de Franschen te Marasj was begonnen. Deze werden belegerd en hadden gedurende bijna drie weken een hevig beleg te doorstaan. Door overmacht werden zij gedwongen terug te trekken, en naar hij meende, was het bij hunnen terugtocht over de bergen gedurende een buitengewoon ongunstig jaargetijde, terwijl een hevige sneeuwstorm woedde, dat zeer aanzienlijke verliezen werden geleden. Wij zullen nooit nauwkeurig de getallen weten, maar het verlies aan menschenlevens was zeer te betreuren, en de misdaad was verfoeielijk.

Zoodra de Opperste Raad kennis kreeg van deze gebeurtenissen, wendde hij zich door de Hooge Commissarissen tot de regeering te Konstantinopel. Wij zeiden de Turksche regeering, dat onmiddellijk moest worden opgetreden in Cilicië en Konstantinopel, en de verantwoordelijke personen moesten worden gestraft. Wij hadden, indien daartoe uit Konstanopel de raad was gegeven, slagschepen willen zenden naar Cilicië, maar de meening van alle geallieerde Hooge Commissarissen was, dat de vloot meer invloed kon uitoefenen te en in de onmiddellijke nabijheid van Konstantinopel, dan wanneer zij werd gezonden naar de Oostelijke kusten van den Levant. De Franschen bevalen terstond versterkingen te zenden, welke, naar hij meende, 7 of 8 bataillons bedroegen, om generaal Gouraud te ondersteunen. De eerste taak was de orde te herstellen, de stad Marash te hernemen en bescherming te verleenen aan de Christenen.

De berichten, die inzonderheid de laatste drie weken ter onzer beschikking kwamen, stemmen alle daarin overeen, dat er te Konstantinopel een geest van aanmatiging en wantrouwen begint te heerschen, die een slecht voorteeken is voor de toekomst. Er zijn grove schendingen van den wapenstilstand geweest door de Turksche regeering en de Turksche strijdkraohten. Er hebben herhaaldelijk vijandelijke aanvallen plaats gehad. Er heeft een aanhoudend verkeer plaats gevonden tusschen de hoofdstad en de nationalistische strijdkrachten in Klein-Azië. Turksche officieren leggen op straat een onbeschaamdheid aan den dag, welke enkel het gevolg zijn geweest van orders, gegeven door hunne superieuren met betrekking tot Armenië, zeide hij.

Wij wenschen een Armenië te scheppen in die streken, waar de Armeniërs blijkbaar het overheerschende deel der bevolking uitmaken, waar zij de mogelijkheid zullen hebben tot economische ontwikkeling en eenen toegang tot de zee. De moeilijkheid, waarmede wij thans te kampen hebben, komt voort uit het feit, dat het verdrag met Turkije een jaar geleden had moeten worden behandeld, in plaats van heden. De omstandigheden, welke dit te Parijs beletten of moeielijk maakten, zijn wel bekend, en het Huis weet, dat de vertraging, die later in het jaar volgde, niet te wijten was aan werkeloosheid aan onze zijde, maar alleen aan ons wachten op de Vereenigde Staten.

Dit was de noodzakelijke oorzaak der vertraging, welke in haar gevolgen diep te betreuren was. Hij hoopte, dat hij het ontwerp van het verdrag ongeveer aan het eind dezer maand zou kunnen overleggen. Er is thans een toestand bereikt, waarin de geallieerden, die thans gezamenlijk optreden hebben gevoeld, dat zij niet langer kunnen berusten in een staat van zaken, waarin zij te Konstantinopel bespot worden, terwijl elders vervolgingen en slachtingen plaats vinden.

Wij moeten, ter vervulling van onze beloften, waken over de uitvoering van den wapenstilstand, zoolang als deze duurt en over de uitvoering van het verdrag zelf, wanneer dit den wapenstilstand vervangen heeft. Wij moeten eveneens, en dit is een veel moeilijker deel van onze taak, trachten de toekomst op te bouwen voor deze gekwelde en vervolgde en voor een groot deel verwoeste landen.

LONDEN, 12 Maart. (N.T.A., draadloos van Carnarvon.) De "Times" bespreekt de rede van Curzon in een hoofdartikel en zegt dat deze een heftige veroordeeling is van het thans te Konstantinopel uitgeoefende Turksche bestuur, "We mogen ons wel afvragen of het na deze philippica den Oppersten Raad nog mogelijk zal zijn de Turksche regeering aan den Gouden Hoorn te handhaven."

We geven toe dat de toekomst donker is, maar de regeering is nu gedwongen te erkennen dat zij niet zal opklaren door al te groote clementie tegenover den Turk.